समतलगोफनस्य निवृत्त्यर्थं १/१० नियमः कः ?

एकः रिगिंग पर्यवेक्षकः निरीक्षणं करोति क समतलं गोफणं  यत् कतिपयान् मासान् यावत् सेवायां वर्तते। धाराः किञ्चित् विदीर्णाः सन्ति, पृष्ठभागे किञ्चित् घर्षणं दृश्यते । गोफनः उत्तमदिनानि दृष्टवान् इव दृश्यते—किन्तु किं अद्यापि तस्य उपयोगः सुरक्षितः?

 

उत्तरं सरलनियमे अस्ति : १/१० नियमः । EN 1492-1, सपाटबुनजालगोफनानां यूरोपीयमानकस्य अनुसारं यदा घर्षणपरिधानेन जालचौड़ाई मूलविस्तारस्य एकदशमांशं वा अधिकं वा न्यूनीकरोति तदा गोफनं तत्क्षणमेव सेवातः निष्कासितव्यम् ASME B30.9 अपि तथैव अत्यधिकं घर्षणपरिधानं-परिधानं यत् गोफनस्य क्रॉस-सेक्शनं न्यूनीकरोति अथवा कोरसूत्रान् उजागरयति-निवृत्ति-आवश्यकता-स्थितिरूपेण स्वीकुर्वति

 

लिशेन्फ्लेक्सः  दशकद्वयाधिकं यावत् कृत्रिमसपाटगोफनानां निर्माणं कुर्वन् अस्ति, अस्माकं क्षेत्रदत्तांशैः ज्ञायते यत् घर्षणं गोफननिवृत्तेः सामान्यकारणेषु अन्यतमम् अस्ति तथापि बहवः रिगर्-जनाः कदा धारणं 'अतिशयेन' इति निर्धारयितुं संघर्षं कुर्वन्ति ।१/१० नियमः स्पष्टं, मापनीयं सीमां प्रदाति ।

 

१/१० नियमः कः ?

१/१० नियमे उक्तं यत् यदा घर्षणपरिधानेन मूलविस्तारस्य १/१० वा अधिकं वा जालविस्तारः न्यूनीकृतः भवति तदा सपाटगोफणं सेवातः अवश्यमेव निष्कासितव्यम्

 

व्यवहारे अस्य अर्थः- १.

 

स्रोतः एन 1492-1; ASME B30.9

 

नियमः विशेषतया घर्षणपरिधानस्य विषये प्रवर्तते  -न तु कटने, अश्रुपातस्य, अन्यक्षतिप्रकारस्य वा। परन्तु यदि धारणादिक्षतिसंयोजनेन १/१० सीमा प्राप्ता भवति तर्हि गोफनं अद्यापि निवृत्तं भवितुमर्हति ।

 

१/१० नियमः किमर्थम् ?

१/१० सीमा मनमाना नास्ति । उद्योगपरीक्षणदत्तांशस्य अनुसारं १०% धारकटनेन गोफनस्य क्षमता ३५% न्यूनीकर्तुं शक्यते । यद्यपि 1/10 नियमः मुख्यतया घर्षणपरिधानं (कटनस्य अपेक्षया) सम्बोधयति तथापि सिद्धान्तः समानः अस्ति यत् एकदा जालविस्तारः 10% न्यूनीकृतः भवति तदा गोफनस्य बलं महत्त्वपूर्णतया सम्झौतां प्राप्नोति

 

EN 1492-1  मानकेन निर्दिश्यते यत् सपाटबुनाजालगोफनानां घर्षणपरिधानस्य निरीक्षणं करणीयम् यत् जालस्य क्षतिं करोति यत्र मूलविस्तारः न्यूनीभवति ASME B30.9 इत्यत्र अपि तथैव अत्यधिकघर्षकपरिधानयुक्तानि गोफनानि सेवातः निष्कासितव्यानि इति अपेक्षा अस्ति ।

 

लिशेन्फ्लेक्सस्य प्रयोगशालापरीक्षणेन पुष्टिः भवति यत् घर्षणस्य कारणेन १०% चौड़ाई न्यूनीकृताः गोफनानि भङ्गबलस्य मापनीयं न्यूनतां दर्शयन्ति-सामान्यतया धारणप्रतिमानस्य आधारेण १५–२५% अत एव १/१० नियमः महत्त्वपूर्णः सुरक्षादहलीजः अस्ति ।

 

Webbing Width कथं मापनीयम्

१/१० नियमस्य सम्यक् प्रयोगाय सटीकमापनम् अत्यावश्यकम् ।

 

उपकरणम् आवश्यकम्

 

• मिलीमीटर् स्नातकैः सह मापनपट्टिका वा शासकः वा

• अधिकसटीकमापनार्थं कैलिपर् (सीमाप्रकरणानाम् अनुशंसितम्)

• धारपरिधानस्य निरीक्षणार्थं आवर्धककाचः (वैकल्पिकः)।

 

मापन प्रक्रिया

 

1. गोफनस्य सर्वाधिकं जीर्णं खण्डं चिनुत-सामान्यतया गोफनदीर्घतायाः मध्यबिन्दौ अथवा भारस्य अथवा उत्थापनहार्डवेयरस्य सम्पर्कबिन्दुषु

 

2. मूलविस्तारं मापयन्तु-गोफनस्य परिचय-टैग् अथवा निर्माता-विनिर्देशं पश्यन्तु । यदि मूलविस्तारः न लभ्यते तर्हि तस्यैव गोफणस्य अजीर्णखण्डं मापयन्तु

 

3. जीर्णविस्तारं मापयन्तु—धारणक्षेत्रस्य संकीर्णतमबिन्दौ

 

4. पहनने की गणना करें = मूल चौड़ाई − घिसने की चौड़ाई

 

5. प्रतिशतस्य गणनां कुरुत = पहनना ÷ मूल चौड़ाई × 100%

 

6. 1/10 नियमं प्रयोजयन्तु—यदि मूलविस्तारस्य ≥ 10% धारयन्ति तर्हि गोफनं निवृत्तं कुर्वन्तु

मुख्य बिन्दु

 

• सम्पूर्णविस्तारं माप्यताम्-न केवलं गभीरतमबिन्दौ

• बहुबिन्दुषु मापनं कुर्वन्तु—परिधानं विषमं भवितुम् अर्हति

• स्वस्य मापनस्य दस्तावेजीकरणं कुर्वन्तु-ASME B30.9 आवश्यकतानुसारं निरीक्षण-अभिलेखान् निर्वाहयन्तु

 

सामान्य दुर्बोधता

अनेकाः सामान्याः दुर्भावनाः १/१० नियमस्य अशुद्धप्रयोगं जनयितुं शक्नुवन्ति : १.

 

ASME B30.9 इत्यस्य अनुसारं अत्यधिकं घर्षकपरिधानं धारणं परिभाषितं यत् कोरसूत्राणि उजागरयति अथवा गोफनस्य क्रॉस-सेक्शनं न्यूनीकरोति । यदा ASME B30.9 इत्यनेन स्पष्टतया '1/10' इति समानरूपेण न उक्तम् EN 1492-1  करोति, मानकं स्वीकुर्वति यत् एकदा धारणं तस्मिन् बिन्दौ प्राप्नोति यत्र कोरः उजागरः भवति अथवा क्रॉस-सेक्शनः न्यूनीकरोति तदा गोफनस्य निवृत्तीकरणं करणीयम्

 

EN 1492-1, तथापि, स्पष्टम् अस्ति: घर्षणपरिधानं जालविस्तारं 1/10 वा अधिकं न्यूनीकरोति, सेवातः तत्कालं निष्कासनस्य शर्तः अस्ति

सपाटगोफनानां कृते अन्ये सेवानिवृत्तिमापदण्डाः

१/१० नियमः अनेकेषु सेवानिवृत्तिमापदण्डेषु अन्यतमः अस्ति । ASME B30.9 इत्यस्य अनुसारं सपाटगोफनानि अपि तदा निवृत्ताः भवेयुः यदा :

 

• लापता अथवा अपठनीय पहचान टैग

• अम्लं वा कास्टिकदाहं वा

• तापक्षतिः प्रमाणम्—गलनं, ज्वलनं, फोडाः वा

• कोरसूत्राणि प्रकाशयन्ति ये छिद्राः अश्रुपाताः वा

• भारवाहकस्प्लिसेषु भग्नं वा जीर्णं वा सिलाईं

• ग्रन्थिः स्लिंगशरीरे

• रङ्गविकारः तथा भंगुरः अथवा कठोरः क्षेत्रः ये रासायनिकः अथवा पराबैंगनी/सूर्यप्रकाशस्य क्षतिं सूचयति

• गर्तयुक्ताः, जङ्गमयुक्ताः, स्फुटिताः, नताः, विकृष्यमाणाः, भग्नाः वा फिटिङ्ग्स्

 

EN 1492-1 इत्यस्य अनुसारं सपाटगोफनानि अपि तदा निवृत्ताः भवितुमर्हन्ति यदा कटनक्षतिः भवति यत् भारवाहनक्षमतां प्रभावितं कुर्वन् वेबिंगं वा सीमक्षतिं वा प्रविशति।

 

व्यावहारिक अनुप्रयोग

१/१० नियमः निरन्तरं प्रयुक्तः इति सुनिश्चित्य : १.

 

1. स्वस्य दलं प्रशिक्षयन्तु-सर्वे रिगर्-परिवेक्षकाः च वेबिंग्-विस्तारं समीचीनतया मापनं कर्तुं जानन्ति इति सुनिश्चितं कुर्वन्तु

 

2. सटीकमापनार्थं कैलिपर्-उपयोगं कुर्वन्तु-लघु-विविधतायाः कृते टेप-मापनं अशुद्धं भवितुम् अर्हति

 

3. दस्तावेजनिरीक्षणम्—मूलविस्तारं मापनतिथयः च दर्शयन्तः अभिलेखाः निर्वाहयन्तु

 

4. संदिग्धगोफनानि चिह्नितव्यानि-समीपनिरीक्षणार्थं सीमान्ताः गोफनानि स्पष्टतया चिनुत

 

5. तत्क्षणमेव निवृत्ताः भवन्तु—यदा धारणं १०% भवति तदा गोफनं सेवातः निष्कास्य तस्य नाशं कुर्वन्तु

 

सारांश एवं व्यावहारिक अनुशंस

१/१० नियमः घर्षणपरिधानस्य कारणेन समतलगोफनानां निवृत्त्यर्थं स्पष्टं, मापनीयं सीमां प्रदाति । एकदा जालविस्तारः मूलविस्तारस्य १०% वा अधिकं वा न्यूनीकृतः चेत्, गोफनस्य बलं क्षतिग्रस्तं भवति, तस्मात् तत् सेवातः निष्कासितव्यम्

 

मुख्यानि गृहीतव्यानि : १.

 

1. जालविस्तारं समीचीनतया मापयन्तु—सटीकमापनार्थं कैलिपरस्य उपयोगं कुर्वन्तु

 

2. 1/10 नियमं प्रयोजयन्तु—मूलविस्तारस्य ≥ 10% परिधानं कुर्वन्तु = तत्कालनिवृत्तिः

 

3. अन्यैः निरीक्षणमापदण्डैः सह संयोजनं कुर्वन्तु-१/१० नियमः घर्षणं सम्बोधयति, परन्तु अन्येषां क्षतिप्रकारानाम् अपि निवृत्तिः आवश्यकी भवति

 

4. निरीक्षणपरिणामानां दस्तावेजीकरणं—ASME B30.9 आवश्यकतानुसारं अभिलेखान् निर्वाहयन्तु

 

5. स्वसमूहं प्रशिक्षयन्तु—सर्वे नियमं सम्यक् प्रयोक्तुं शक्नुवन्ति इति सुनिश्चितं कुर्वन्तु

 

लिशेन्फ्लेक्सः  EN 1492-1 तथा ASME B30.9 मानकानां अनुरूपं पॉलिएस्टर-सपाट-गोफनानां निर्माणं करोति, यत्र स्पष्ट-रङ्ग-कोडेड्-क्षमता-चिह्नानि, निरीक्षण-मार्गदर्शनानि च सन्ति । वयं भवतः दलस्य 1/10 नियमं प्रभावीरूपेण प्रयोक्तुं सहायतार्थं मापनसाधनं प्रशिक्षणं च प्रदामः।

 

यदि भवतः गोफननिरीक्षणकार्यक्रमस्य स्थापनायां सहायतायाः आवश्यकता अस्ति-अथवा भवतः वर्तमानगोफनानि 1/10 सेवानिवृत्तिदहलीजं प्राप्तवन्तः वा इति निर्धारयितुं सहायतायाः आवश्यकता अस्ति-तर्हि कृपया ईमेल प्रेषयन्तु sales@lishenflex.com , अस्माकं तकनीकीदलं च एकैकं समर्थनं प्रदास्यति।