तापमानं, पराबैंगनी, रसायनानि च : पर्यावरणीयकारकाः भवतः उत्थापनस्य गोफनानां कथं अवनतिं कुर्वन्ति

एकः उत्थापनगोफणं  बहिः मासत्रयं यावत् संगृह्यते। सुन्दरं दृश्यते—न कटनानि, न घर्षणं। परन्तु यदा भारस्य अधीनं स्थापितं भवति तदा तत् स्नैपं करोति। अन्वेषणेन कारणं ज्ञायते : पराबैंगनीक्षयः । गोफणस्य ४०% शक्तिः नष्टा अभवत्, ततः पूर्वं केनापि समस्या लक्षिता ।

एतत् परिदृश्यं काल्पनिकं नास्ति । अनुसारं रिगिंग् इन्स्टिट्यूट् इत्यस्य हल्के वर्णस्य जैकेटयुक्ताः गोलगोफनानि निरन्तरं पराबैंगनीसंपर्कस्य षड्मासस्य अवधिमध्ये स्वस्य अन्तिमशक्तिं ४० प्रतिशतं यावत् नष्टुं शक्नुवन्ति |. Liftex Slings सुरक्षामार्गदर्शिका  पुष्टिं करोति यत् येषु वातावरणेषु कृत्रिमजालगोफनानि निरन्तरं पराबैंगनीप्रकाशस्य संपर्कं कुर्वन्ति , ते कृत्रिमजालगोफनानां शक्तिं अल्पात् पूर्णक्षयपर्यन्तं भिन्नभिन्न डिग्रीषु प्रभावितं कर्तुं शक्नुवन्ति |.

 

लिशेन्फ्लेक्सः  दशकद्वयाधिकं यावत् कृत्रिम-उत्थापन-गोफनानां निर्माणं कुर्वन् अस्ति, अस्माकं परीक्षण-दत्तांशैः पुष्टिः भवति यत् पर्यावरणस्य क्षयः गोफन-विफलतायाः सर्वाधिक-सामान्य-कारणानां मध्ये एकः अस्ति-अत्यन्तं उपेक्षितः च-कारणेषु अन्यतमः अस्ति यांत्रिकक्षतिः यथा कटनं वा घर्षणं वा विपरीतम्, पर्यावरणक्षतिः प्रायः तावत्पर्यन्तं अदृश्यं भवति यावत् अतीव विलम्बः न भवति ।

 

तापमानम् : सिंथेटिक गोफनेषु तापस्य शीतस्य च प्रभावः

कृत्रिमतन्तुषु तापमानसीमाः परिभाषिताः सन्ति । एतासां सीमानां अतिक्रमणं-संक्षेपेण अपि-गोफनबलस्य स्थायिरूपेण सम्झौतां कर्तुं शक्नोति ।

 

तापक्षतिः

 

CCOHS तथा Liftex सुरक्षामार्गदर्शिकानां अनुसारं कृत्रिमगोफनानि निम्नलिखितदहलीजात् उपरि तापमानेन क्षतिग्रस्ताः भवन्ति ।

 

स्रोतः : CCOHS सिंथेटिक वेब स्लिंग्स गाइड; Liftex गोफन सुरक्षा मार्गदर्शिका

 

Liftex चेतयति यत् तापक्षतिस्य दृश्यसूचनेषु फोडाः, द्रवणं, विवर्णता (charring) तथा च गोफनसामग्रीणां कठोरता वर्धते , केषुचित् सन्दर्भेषु दृश्यमानं ज्वलनं विना गोफणं कठोरं भंगुरं च भवितुम् अर्हति-यतः तापक्षतिः कठिनतया ज्ञातुं शक्यते । यथा Mazzella Companies टिप्पणी करोति, तापक्षतिः प्रमाणं एकः स्थितिः अस्ति यस्याः सेवातः तत्कालं निष्कासनस्य आवश्यकता भवति .

 

OSHA WAC 296-155-55825 इत्यस्य अन्तर्गतं सेवातः तत्कालं निष्कासनस्य शर्तरूपेण गोफनस्य कस्मिन् अपि भागे द्रवणं, चरिंग्, अथवा वेल्ड् स्प्लैटरं सूचीबद्धं कृत्वा एतत् सुदृढं करोति

 

समीक्षात्मकं टिप्पणम् : प्रत्यक्षज्वालासंपर्कं विना अपि तापक्षतिः भवितुम् अर्हति । उष्णपृष्ठेषु, वाष्पपाइपेषु, वेल्डस्प्लेटरेषु वा दीर्घकालं यावत् संपर्कः तन्तुतापमानं सुरक्षितसीमायाः उपरि वर्धयितुं शक्नोति ।

 

शीत तापमान प्रभाव

 

शीतवातावरणेषु कृत्रिमगोफनानि अपि भिन्नरूपेण कार्यं कुर्वन्ति । यद्यपि पोलिएस्टरः नायलॉन् च हिमतापमाने भंगुराः न भवन्ति तथापि तन्तुनां अन्तः आर्द्रता हिमपातं कर्तुं शक्नोति, येन गोफनस्य कठोरता भवति, लचीलता च नष्टा भवति सीसीओएचएस-अनुसारं ये आर्द्रगोफनानि जमन्ति तेषां भारक्षमता नष्टा भवितुम् अर्हति, तेषां उपयोगात् पूर्वं सम्यक् शुष्कं करणीयम् ।

 

तापमानप्रबन्धनार्थं व्यावहारिकाः अनुशंसाः : १.

 

कदापि तापस्रोतानां समीपे गोफनानि न संग्रहयन्तु— वाष्पपाइप्स्, रेडिएटर्, प्रत्यक्षसूर्यप्रकाशः वा

 

तापविरोधानाम् उपयोगं कुर्वन्तु । उष्णभारं (इन्सुलेटिङ्ग् आस्तीनानि, प्याड् नेत्राणि) उत्थापयन्ते सति

 

९०°C, पॉलीप्रोपाइलीनयोः कृते ८०°C अधिकभारस्य उपरि गोफनानां प्रयोगं परिहरन्तु पॉलीएस्टर-नायलॉनयोः कृते

 

तापसंपर्कितानां गोफनानां  कठोरता, ज्वलनं, विवर्णता वा इति निरीक्षणं कुर्वन्तु

 

पराबैंगनी विकिरणः मौनशक्तिहत्याराः

सूर्यप्रकाशात् पराबैंगनीविकिरणं कृत्रिम-उत्थापन-गोफनानां कृते अत्यन्तं हानिकारकपर्यावरणकारकेषु अन्यतमम् अस्ति । रासायनिकं वा तापक्षतिं वा विपरीतम् पराबैंगनीक्षयः सञ्चितः अपरिवर्तनीयः च भवति ।

 

अनुसारं Liftex Slings safety guide -इत्यस्य पराबैंगनी-क्षयस्य दृश्य-संकेताः अन्तर्भवन्ति :

 

गोफनवर्णात् प्रक्षालनम्  (क्षीणता) २.

 

गोफनसामग्रीणां कठोरता वर्धते

 

सामान्यतया भारस्य सम्पर्कं न प्राप्यमाणेषु क्षेत्रेषु पृष्ठीयघर्षणम्

 

रिगिंग् संस्थानम् अपि अधिकं विशिष्टं मार्गदर्शनं प्रदाति: हल्के वर्णस्य जैकेट् (श्वेत, तन, ग्रे, पीत च) युक्ताः गोलगोफनानि षड्मासस्य निरन्तरं पराबैंगनीसंपर्कस्य अवधिमध्ये स्वस्य अन्तिमशक्तिं ४० प्रतिशतं यावत् नष्टुं शक्नुवन्ति कृष्णवर्णाः-लालः, श्यामभूरेण, गहरे हरितः, कृष्णः च-परमाणुक्षतिविरुद्धं सर्वोत्तमं रक्षणं प्रददति ।

 

वाशिंगटन प्रशासनिकसंहिता (WAC 296-155-55825)  विशेषतया विवर्णता, भंगुरतन्तुः, कठोर वा कठोरक्षेत्राणि च सूचीबद्धं करोति ये रासायनिकं वा पराबैंगनी/सूर्यप्रकाशक्षतिं सूचयितुं शक्नुवन्ति यत् सेवातः तत्कालं निष्कासनस्य आवश्यकता भवति

 

Lishenflex 's क्षेत्रदत्तांशः पुष्टिं करोति यत् बहिः संगृहीताः अथवा पराबैंगनीसंरक्षणं विना प्रत्यक्षसूर्यप्रकाशे प्रयुक्ताः गोफनानि 6-12 मासानां अन्तः स्वस्य रेटेड्-शक्तिं 20-40% नष्टुं शक्नुवन्ति, यत् वर्णस्य, संसर्गतीव्रतायाश्च आधारेण भवति

 

पराबैंगनीक्षतिं निवारयितुं मुख्यकार्याणि : १.

 

अन्धकारशुष्कवातावरणेषु संग्रहयन्तु गोफनानि अप्रयोगे

 

बहिः अनुप्रयोगानाम् कृते श्यामवर्णस्य गोफनानि  (लालः, भूरेण, गहरे हरितवर्णेन) चिनुत

 

सूचीं परिभ्रमन्तु निरन्तरं पराबैंगनीसंपर्कं न्यूनीकर्तुं

 

साप्ताहिकरूपेण बहिः प्रयुक्तानां गोफनानां  क्षीणतायाः, कठोरतायाश्च निरीक्षणं कुर्वन्तु

 

रासायनिकसंपर्कः सामग्रीविशिष्टाः दुर्बलताः

सर्वे कृत्रिमतन्तुः रसायनानां प्रति समानरूपेण प्रतिक्रियां न कुर्वन्ति । गलत् वातावरणे गलत् सामग्रीयाः उपयोगेन द्रुतगतिः, विनाशकारी विफलता भवितुम् अर्हति ।

 

CCOHS इत्यस्य अनुसारं नायलॉन-गोफनानि अम्लैः क्षतिग्रस्ताः भवन्ति , यदा तु पॉलिएस्टर-गोफनानि क्षारैः क्षतिग्रस्ताः भवन्ति । Liftex Slings मार्गदर्शिका अत्र योजयति यत् रसायनानि विशिष्टरसायनस्य, तस्य सान्द्रतायाः, संसर्गस्य अवधिस्य च आधारेण, अल्पतः पूर्णक्षयपर्यन्तं विविध डिग्रीषु स्लिंगशक्तिं प्रभावितं कर्तुं शक्नुवन्ति

 

रासायनिक प्रतिरोध तुलना

 

स्रोतः : CCOHS सिंथेटिक वेब स्लिंग्स गाइड; Liftex गोफन सुरक्षा मार्गदर्शिका

 

CERTEX डेन्मार्कः अग्रे बोधयति यत् कृत्रिमवस्त्रगोफनानि असङ्गतरसायनानां कृते विशेषतया दुर्बलाः भवन्ति-यत् दृश्यक्षतिं विना तन्तुं दुर्बलं वा नष्टं वा कर्तुं शक्नोति लिफ्टेक्सः चेतयति यत् यदि कश्चन गोफनः अम्लस्य अथवा कास्टिक-रसायनानां संपर्कं प्राप्नोति तथा च तन्तुः क्षतिग्रस्तः भवति तर्हि गोफणं कठोरं भंगुरं च भवति, यस्य परिणामेण भूरेण कृष्णेन वा विवर्णः भवति एतानि गोफनानि सद्यः सेवातः निष्कासितव्यानि।

 

समीक्षात्मकं टिप्पणम् : धूमात् वा वाष्पात् अपि रासायनिकक्षतिः भवितुम् अर्हति, न केवलं प्रत्यक्षद्रवसंपर्कात् । रासायनिकधूमयुक्तेषु क्षेत्रेषु संगृहीताः गोफनानि दृश्यमानद्रवसंपर्कं विना क्षीणं भवितुम् अर्हन्ति ।

 

रासायनिकसंपर्कप्रबन्धनस्य व्यावहारिकसिफारिशाः : १.

 

गोफनसामग्रीम् रासायनिकवातावरणेन सह मेलनं कुर्वन्तु (अम्लानां कृते पॉलिएस्टर, क्षारस्य कृते नायलॉन्)

 

रासायनिकसंपर्कस्य तत्क्षणमेव गोफनानि कुल्लां कुर्वन्तु (निर्मातृमार्गदर्शिकानां अनुसरणं कुर्वन्तु)

 

रासायनिकवातावरणेषु बहुधा प्रयुक्तानां गोफनानां  कठोरता, विवर्णता, भंगुरता वा इति निरीक्षणं कुर्वन्तु

 

गोफनानि सेवातः निष्कासयन्तु यदि किमपि रासायनिकक्षतिः शङ्का भवति तर्हि

 

संयुक्तप्रभावाः : यदा बहुविधाः कारकाः अभिसरणं कुर्वन्ति

पर्यावरणीयकारकाः एकान्तवासेन दुर्लभाः एव कार्यं कुर्वन्ति । बहिः संगृहीतं गोफणं एकत्रैव पराबैंगनी, वर्षा (आर्द्रता), तापमानचक्रस्य च संपर्कं कर्तुं शक्नोति । सञ्चितप्रभावः प्रायः व्यक्तिगतकारकाणां योगात् अधिकः भवति ।

 

Lishenflex 's प्रयोगशालापरीक्षणदत्तांशः दर्शयति यत् UV तथा रासायनिकधूमयोः संपर्कं प्राप्तः गोफनः 90 दिवसेषु 60% यावत् स्वस्य शक्तिं नष्टुं शक्नोति-यस्मिन् केवलं द्वयोः कारकयोः 30-40% यावत् क्षतिः भवति। एषः त्वरणप्रभावः एव कारणात् कठोरवातावरणेषु प्रयुक्तानां गोफनानां कृते नित्यनिरीक्षणं महत्त्वपूर्णम् अस्ति ।

 

ASME B30.9 इत्यस्मात् उद्योगमार्गदर्शनेन आवश्यकं यत् गम्भीरसेवास्थितौ गोफनानां-यस्मिन् तापस्य, रसायनानां, UV इत्यस्य च संपर्कः अन्तर्भवति-सामान्यसेवायां गोफनानां अपेक्षया अधिकवारं निरीक्षणं करणीयम्

 

पर्यावरणक्षतिनिरीक्षणं तथा सेवानिवृत्तिमापदण्डः

ASME B30.9 तथा OSHA नियमानाम् अनुसारं निम्नलिखितपर्यावरणक्षतिसूचकानाम् सेवातः तत्कालं निष्कासनस्य आवश्यकता भवति:

 

स्रोतः : ASME B30.9; डब्ल्यूएसी 296-155-55825

 

Liftex guide इत्यस्य अनुसारं, निरन्तरं UV-संपर्कयुक्तेषु वातावरणेषु प्रयुक्तानां गोफनानां प्रमाणपरीक्षणं वार्षिकरूपेण वा अधिकवारं वा संसर्गस्य तीव्रतायां निर्भरं करणीयम् ASME B30.9 इत्यस्य आवश्यकता अस्ति यत् आवधिकनिरीक्षणं योग्येन व्यक्तिना करणीयम्, अद्यतनतमस्य सम्यक् निरीक्षणस्य अभिलेखाः च रक्षितव्याः।

 

लिशेन्फ्लेक्सः  अनुशंसति यत् गम्भीरपर्यावरणस्थितीनां संपर्कं प्राप्तानां गोफनानां मासिकं वा त्रैमासिकं वा निरीक्षणं करणीयम्, पर्यावरणस्य क्षयस्य प्रथमचिह्ने सेवातः निष्कासनं करणीयम्।

सारांश एवं व्यावहारिक अनुशंस

तापमानं, पराबैंगनीविकिरणं, रासायनिकसंपर्कं च कृत्रिम-उत्थापन-गोफनानां अवनतिं कुर्वन्ति त्रयः सर्वाधिकं सामान्याः पर्यावरणीयकारकाः सन्ति । यांत्रिकक्षतिविपरीतं पर्यावरणस्य क्षयः प्रायः अदृश्यः भवति यावत् भारस्य अधीनं गोफणं विफलं न भवति ।

 

मुख्यानि गृहीतव्यानि : १.

 

1. तापमानसीमाः अवार्तालापयोग्याः भवन्ति-पॉलिएस्टरः नायलॉन् च ९०°C इत्यस्मात् अधिकं क्षतिग्रस्ताः भवन्ति; ८० डिग्री सेल्सियसतः उपरि पॉलीप्रोपाइलीन

 

2. पराबैंगनीक्षतिः संचयी अपरिवर्तनीयः च भवति-फीकवर्णः प्रथमं चेतावनीचिह्नम् अस्ति; कृष्णवर्णाः गोफनानि उत्तमं रक्षणं ददति

 

3. रासायनिकक्षतिः पदार्थविशिष्टः भवति-पॉलिएस्टरः अम्लानां प्रतिरोधं करोति परन्तु क्षारैः क्षतिग्रस्तः भवति; नायलॉन इति विपरीतम्

 

4. कठोरवातावरणेषु अधिकवारं निरीक्षणं कुर्वन्तु-गम्भीरसेवायां मासिकतः त्रैमासिकपर्यन्तं निरीक्षणस्य आवश्यकता भवति

 

5. समुचितं भण्डारणं क्षयः निवारयति-शीतलं, शुष्कं, अन्धकारमयं स्थानेषु गोफनानां पर्यावरणक्षतितः रक्षणं भवति

 

लिशेन्फ्लेक्सः  EN 1492 तथा ASME B30.9 मानकानां अनुरूपं UV-प्रतिरोधी योजकैः सह स्पष्टरङ्ग-कोडेड् क्षमता-चिह्नैः सह पॉलिएस्टर-उत्थापन-गोफनानि निर्माति अस्माकं उत्पादाः बहिः अनुप्रयोगानाम् कृते गहरे-रङ्गविकल्पेषु उपलभ्यन्ते, तथा च वयं निरीक्षणप्रशिक्षणं प्रदामः यत् भवतः दलं पर्यावरणक्षतिं शीघ्रं चिन्तयितुं साहाय्यं करोति।

 

यदि भवतां उत्थापनकार्यक्रमेषु पर्यावरणीयजोखिमानां आकलने सहायतायाः आवश्यकता अस्ति-अथवा भवतां विशिष्टपर्यावरणस्य कृते समुचितरासायनिकप्रतिरोधकतायुक्तानि गोफनानि चयनं कर्तुं सहायता आवश्यकी अस्ति-तर्हि कृपया ईमेल प्रेषयन्तु sales@lishenflex.com , अस्माकं तकनीकीदलं च एकैकं समर्थनं प्रदास्यति।